चन्द्र-संस्कृत-माध्यमिक-विद्यालये चन्द्रप्रसादाचार्यस्य प्रशस्यन्नाम

 नेपालस्य प्रदेशैके सुनसरीमण्डलान्तर्गते धराने श्रीचन्द्रसंस्कृत-माध्यमिक-विद्यालयोऽस्ति। शिशुकक्षातः द्वादशकक्षायर्पन्तं अध्ययनाध्यापनरत एषः विद्यालयः न च पूर्वाञ्चलस्य नेपालस्यापि गौरवभूतो विषयो वर्तते ।

चन्द्र-संस्कृत-माध्यमिक-विद्यालये चन्द्रप्रसादाचार्यस्य प्रशस्यन्नाम

           अभिमन्युः अभिजित्


विषयप्रवेशः


       नेपालस्य प्रदेशैके सुनसरीमण्डलान्तर्गते धराने श्रीचन्द्रसंस्कृत-माध्यमिक-विद्यालयोऽस्ति। शिशुकक्षातः द्वादशकक्षायर्पन्तं अध्ययनाध्यापनरत एषः विद्यालयः न च पूर्वाञ्चलस्य नेपालस्यापि गौरवभूतो विषयो वर्तते । २०२१ तमे महात्मना पं. श्रीमच्चन्द्रप्रसादाचार्यमहावर्येण स्थापितः एषः विद्यालयः वेद-विदाङ्गानाम् आधुनिकानां शिक्षाशास्त्र-गणिताङ्गलप्रभृतीनामाधुनिकविषायानाञ्च सम्यक्तया पाठयति । तात्कालिकसमये सुनसरीमण्डलस्य धराने शिक्षाक्षेत्रे देवगुरु-बृहस्पतिरूपेण चन्द्रप्रसादाचार्यः आगतः ।


चन्द्रप्रसादाचार्यस्य परिचयः 

  
        चन्द्रप्रसादः पितरोः शिवकुमारी-लालयोर्वरदपुत्ररूपेण १९४४ तमे वैक्रमाब्दे कार्तिकशुक्लैकादश्यां अजनि । धनकुटाजनपदस्य सिंभुवास्थाने जनितस्य चन्द्रप्रसादस्य पिता गर्भावस्थायामेव पञ्चत्वः गतः । माता शिवकुमारी एतस्य पुत्रस्य पालनपोषणन्तथा विद्याग्रहणार्थं महती भूमिका च निर्वहनं कृतवती। धनकुमारी-अर्जुनकुरीभ्यां सह एतेन विवाहः कृतः।

चन्द्रप्रसादाचार्यः महावर्यः

                                                                     (श्रीमच्चन्द्रप्रसादाचार्यः)


     संस्कृतवाङ्मयस्य गभीराध्ययनङ्कृत्वा चन्दप्रसादेन शिक्षा तथा सामाजिकरूपान्तरणे अधिकानि प्रशस्यकर्माणि च कृतानि। सन्तानहीनत्वादपि एतेन संस्कृतवाङ्मये जिज्ञासुनां छात्राणाङ्कृते स्वस्य जीवनं तथा पैतृकसम्पत्तिञ्च समर्पितः। एतादृशः महामतिः  चन्द्रप्रसादाचार्यः २०३२ वैक्रमाब्दे पाैषमासे कृष्णषष्ठ्यां मृत्युं प्राप्तवान् । 

 
चन्द्रसंस्कृतविद्यालयस्य स्थापनाप्रसङ्गः-


        द्वाभ्यां पत्नीभ्यां सह विवाहेनापि एतस्य सन्ततिर्न जातः । प्रजातान्त्रिक-राज्यव्यवस्थायां नेपाले पाठशालानां स्थापनादि कार्याराम्भो जयमान आसीत् । नेपाले एव वेदव्याकरणानां अध्यापनमनुशीलनञ्च भवेत्तथा जनाश्च प्राचीनशिक्षामधीत्य शिक्षिताः भवेयुरिति सत्संकल्प्य आत्मनः ७२-१०-१८ विगाहा-परिमितां भूमिं विद्यालयाय समर्प्य भवनानि च निर्माय श्रीसाङ्गवेदमहाविद्यालयेति नाम्ना स्थापितः। अद्यापि प्राप्तशिलालेखानुसारेण अयं धर्मसेतुः सर्वैरपि भाविभिर्मनुजैः संरक्षणीयः इति लिखितः।

 

                                               (प्राप्तः स्थनपनाकालीनः शिलालेखः)


   शिलालेखानुसारेण एव धनकुमारी-अर्जुनकुमारी धर्मपत्नीद्वयसहितेन पण्डितेन तहवीलदारपदमञ्जुषा श्रीचन्द्रप्रसादाचार्येण वेदवेदाङ्गसंस्कृतानुरागीणां कृते केदारभूधनान्तकालपर्यन्तीकृत्य समर्पितेति द्रष्टुं शक्यते। 


    धराननगरवासी-मोतीलाल-अग्रवालद्वारा यज्ञमण्डपं निर्माय समर्पितः । तथा सति पहलमानश्रेष्ठद्वारा स्थापिते शिवालये नित्यपूजा-होमार्थं च वक्लौरीग्रामता शस्योत्पादिता ०-९-१५ विगाहा परिमिता भूमिः च समर्पिता ।

 
    एवमेव क्रमेण उदात्तचरितेन चन्द्रप्रसादमहोदयेन भगवती निम्नमाध्यमिक-विद्यालयाय काचित् भूमिः, चतरास्थाय आदर्श मा. विद्यालयाय भवनञ्च निर्माय समर्पितमिति श्रूयते। 


    पुत्रहीनानां कृते शास्त्रीयमतानुसारेण छात्ररेव पुत्ररिति मत्वा चन्द्रप्रसादेन भाविभिः छात्रैर्मम पिण्डतर्पणादि कर्म प्रतिवर्षं निष्पादनीयमिति संकल्प्य सर्वं विद्यालयाय समर्पितम् । एतावत्कालेऽपि केनचित् छात्रेण एव चन्द्रप्रसादस्य श्राद्धादिकर्म निष्पाद्यते।

 
सामयिकी विद्यालयीयावस्था-


   चन्द्रप्रसादेन स्थापितो विद्यालयः २०२८ वैक्रमाब्दे सर्वकारस्य नीतिमवलम्ब्य सामुदायिक-विद्यालयः जातः। ततः आधुनिकाविषयातिरक्तम् वेदवेदाङ्गानां अध्यापनं च प्रारम्भं जातम्। संप्रति विद्यालये शिशुकक्षातः द्वादशकक्षायर्पन्तं २३ संख्यकाः शिक्षक-शिक्षिकाः सन्ति।  प्रधानाध्यपकरूपेण श्रीमान् अजयशाही वर्तते। १७२ संख्यका छात्र-छात्राश्च सन्ति ।

                                             (प्रधानाध्यापकः)

 
        विद्यालये क्रीडाक्षेत्रम् आवासीयभवनानि च सन्ति। श्रीमान् सूर्यप्रसादाधिकारी छात्रावासे पर्यवेक्षकरूपेण निवसति। पुस्तकालयः सभागृहं तथा सुसाङ्ख्यशाला च सञ्चालिताः सन्ति। शिशुकक्षातः पञ्चकक्षापर्यन्तम् आधुनिकाः एव विषयाः अवलम्बिताः सन्ति। यद्यपि संस्कृतभाषायाः कक्षा षष्ठकक्षातः द्वादशकक्षायर्पन्तं निर्धारिता । वेदः व्याकरणम् संस्कृतभाषा कर्मकाण्डञ्च ऐच्छिकविषयेषु निर्धारिताः सन्ति । शिक्षार्थशास्त्रः गणितः विज्ञानम् नेपाली आङ्गलञ्च मूलभूतरूपेण अनिवार्याः विषयाः सन्ति ।

                                               (विद्यालयस्य पुस्तकालयः)


           एकादशद्वादशेषु कक्षासु संस्कृतभाषातिरिक्ता व्यवस्थापनम्, नेपाली, शिक्षाशास्त्रः अर्थशास्त्रश्च निर्धारिताः ।
प्रतिमासं त्रिशंत्संख्यकान् छात्रेभ्य छात्राभ्यः च छात्रवृत्तिरूपेण ४०० रूप्यकाणि प्रदीयन्ते । छात्रवृत्तिर्व्यवस्था विद्यालयः स्वकीयार्थोपार्जनेन करोति । समावेशी-विधिना चतस्रः छात्राः तत्र नियमितरूपेण समाविष्टाः भवन्ति। चन्द्रप्रसादाचार्येण प्रदत्तां बहूमूल्ययुतां भूमिं प्रयुज्य कृषिकर्म च कृत्वा विद्यालयः अर्थोपार्जनार्थं समर्थः स्यात् तथापि अभिलेखे ३५-०-० विगाहा भूमिरेव सूचिकृतास्ति । शेषास्तु विक्रेतानाम् अतिक्रमणात् भूमिहीनानां आक्रमणात् तथा जलप्रवाहाच्च गतेति सूचना प्राप्ता।

 
उपसंहारः
वेदव्याकरणानां सदा संरक्षणार्थं संवर्द्धनार्थं एतस्य विद्यालयस्य संरक्षणम् आवश्यकम् । सुप्रतिष्ठताः जनाः विद्यालयस्य विषये चिन्तिताः स्युरिति मन्ये। चन्द्रप्रसादस्य सत्संकल्पः न मृयेत इति वयं चिन्तयाम। सम्प्रति राष्ट्रे विधर्मीणां जनानां प्रकोप अधिकरूपेण एधमानः। एतत् निराकरयितुं एतादृशां विद्यालयानां संरक्षणं संवर्द्धनमेव पूर्वकार्यम्। न एषः चन्द्रप्रसादाचार्यस्य विद्यालयः अस्माकमपीति चिन्तनीयः । संस्कृतभाषाम् प्रति जनानां वितृष्णां वारयितुं अनुसन्धानात्मकं व्यवहारिकं युगबोध्यं च विषयं संस्कृतभाषामाध्यमेन पाठयितुं सर्वेषां जागरणं भवेत् तथा सति चन्द्रप्रसादः निश्चयेन चिन्तया विना वैकुण्ठं लभते।

भवतः का प्रतिक्रिया ?

like
13
dislike
0
love
2
funny
1
angry
0
sad
2
wow
0
विज्ञापनक्षेत्रम्
विज्ञापनक्षेत्रम्